Jak można się zarazić opryszczką?

Opryszczka jest zakaźna, ale wiedza o tym, jak i kiedy przenosi się wirus, pozwala skutecznie chronić bliskich w czasie nawrotu.

Opryszczka wywoływana jest przez wirusa opryszczki pospolitej, czyli Herpes simplex (HSV). Typ HSV-1 odpowiada najczęściej za opryszczkę wargową, popularnie zwaną zimnem, a typ HSV-2 za opryszczkę narządów płciowych. Wirus jest bardzo rozpowszechniony, a raz nabyty zostaje w organizmie na całe życie, ukryty w zwojach nerwowych. Zrozumienie dróg zakażenia pomaga nie tylko unikać zarażenia siebie, ale też ograniczyć przenoszenie wirusa na innych, gdy sami przechodzimy nawrót.

Jak przenosi się wirus opryszczki

Główną drogą zakażenia jest bezpośredni kontakt z osobą, która ma aktywną zmianę lub wydziela wirusa ze śliny. W praktyce najczęściej dochodzi do tego przez:

• Pocałunek oraz inny kontakt ust ze skórą, na przykład z policzkiem dziecka.
• Kontakt z płynem z pęcherzyków, który zawiera bardzo dużo cząstek wirusa.
• Kontakt ze śliną, także wtedy, gdy na wardze nie ma jeszcze widocznej zmiany.
• Kontakt seksualny, w tym seks oralny, przy opryszczce narządów płciowych.
• Rzadziej przez wspólne przedmioty ze świeżą wydzieliną, jak kubek, sztućce, ręcznik czy kosmetyki do ust.

Wirus opryszczki poza organizmem szybko traci zdolność zakażania i ginie w zetknięciu z suchymi powierzchniami, dlatego zakażenie przez przedmioty jest możliwe, ale znacznie mniej prawdopodobne niż przez bezpośredni kontakt. Do zakażenia wirus potrzebuje wrót, którymi zwykle są drobne uszkodzenia skóry lub błony śluzowe ust, nosa, oczu i narządów płciowych.

Kiedy opryszczka jest najbardziej zaraźliwa

Zaraźliwość nie jest stała przez cały nawrót. Najwyższa jest w fazie pęcherzyków i sączącej nadżerki, gdy z pękających pęcherzyków wydostaje się płyn pełen wirusa. Okres, w którym możesz zarażać, jest jednak dłuższy i obejmuje cały aktywny epizod.

Wirus może być wydzielany ze śliny lub skóry także wtedy, gdy nie widać żadnej zmiany. To zjawisko nazywa się bezobjawowym wydzielaniem wirusa i tłumaczy, dlaczego można zarazić kogoś, mimo że nie ma się w danej chwili opryszczki. Ryzyko jest wtedy niższe niż przy pęcherzykach, ale nie zerowe.

Opryszczka wargowa a płciowa, różne drogi zakażenia

HSV-1 najczęściej przenosi się w dzieciństwie lub później przez pocałunki i kontakt ze śliną, a odpowiada głównie za opryszczkę wargową. HSV-2 przenosi się przede wszystkim drogą płciową i wywołuje opryszczkę narządów płciowych. Ten podział nie jest sztywny. Przez seks oralny HSV-1 z ust może wywołać opryszczkę narządów płciowych, a HSV-2 rzadziej zmiany w okolicy ust. Przy opryszczce płciowej największe ryzyko przeniesienia wirusa dotyczy okresu, gdy obecne są zmiany, ale zakażenie może nastąpić także bez widocznych objawów, dlatego temat ten szerzej opisujemy w tekście o opryszczce narządów płciowych.

Autoinokulacja, jak nie przenieść wirusa na siebie

Zakazić można nie tylko innych, ale też własne, dotąd zdrowe okolice ciała. Takie przeniesienie wirusa z jednego miejsca na drugie nazywa się autoinokulacją. Najgroźniejsze jest przeniesienie wirusa na oko, bo opryszczkowe zapalenie rogówki może uszkodzić wzrok. Zdarza się też zakażenie skóry palców, zwłaszcza wokół paznokcia. Aby tego uniknąć, nie dotykaj i nie rozdrapuj pęcherzyków, nie przekłuwaj ich, a po każdym kontakcie ze zmianą dokładnie myj ręce. Nie nakładaj też szkieł kontaktowych zaślinionymi palcami w trakcie nawrotu.

Jak chronić bliskich w czasie aktywnego nawrotu

Podczas trwania opryszczki kilka prostych zasad wyraźnie ogranicza ryzyko zarażenia domowników i partnera:

• Unikaj pocałunków i bliskiego kontaktu twarzą, dopóki zmiana się nie zagoi.
• Nie dziel się kubkiem, sztućcami, ręcznikiem, pomadką ani innymi kosmetykami do ust.
• Myj ręce po każdym dotknięciu wargi lub nałożeniu leku miejscowego.
• Nie dotykaj zmiany palcami bez potrzeby, a krem nakładaj czystym patyczkiem.
• Przy opryszczce płciowej wstrzymaj się od współżycia w czasie objawów, a poza nimi używaj prezerwatywy.
• Szczególnie uważaj na kontakt z noworodkami, niemowlętami i osobami z osłabioną odpornością.

Pomocne bywają też plastry hydrokoloidowe na opryszczkę wargową, które osłaniają zmianę i ograniczają rozprzestrzenianie płynu z pęcherzyków. Wczesne leczenie przeciwwirusowe skraca nawrót, a tym samym skraca okres, w którym zarażasz. Więcej o skracaniu nawrotu piszemy w poradniku jak szybko pozbyć się opryszczki.

Opryszczka a ciąża i noworodki

Zakażenie noworodka wirusem opryszczki jest rzadkie, ale może mieć ciężki przebieg. Największe ryzyko wiąże się z pierwszym w życiu epizodem opryszczki płciowej pod koniec ciąży, gdy matka nie zdążyła jeszcze wytworzyć przeciwciał. Wirus może wtedy przenieść się na dziecko podczas porodu drogami natury. Także po urodzeniu warto chronić noworodka przed opryszczką wargową osób z otoczenia, dlatego nie należy całować małego dziecka, gdy ma się aktywne zmiany na ustach. Kobiety w ciąży, które mają lub miały opryszczkę, powinny poinformować o tym lekarza prowadzącego. Temat rozwijamy w tekście o opryszczce w ciąży.

Czy leki ograniczają zaraźliwość

Leki przeciwwirusowe z acyklowirem lub walacyklowirem nie usuwają wirusa z organizmu, ale hamują jego namnażanie. Dzięki temu skracają nawrót i zmniejszają ilość wirusa w wydzielinach, co obniża ryzyko przeniesienia zakażenia. U osób z częstymi nawrotami opryszczki płciowej lekarz może rozważyć leczenie supresyjne, czyli codzienne przyjmowanie niższej dawki, które dodatkowo zmniejsza bezobjawowe wydzielanie wirusa i ryzyko zarażenia partnera. Żadna metoda nie daje jednak stuprocentowej ochrony, dlatego zasady higieny i unikanie kontaktu w czasie objawów pozostają ważne. O doborze leku, dawki i schematu decyduje lekarz na podstawie wywiadu medycznego.

Najczęstsze pytania