Opryszczka w jamie ustnej - objawy, różnicowanie z aftami i leczenie

Czym jest opryszczka w jamie ustnej

Za opryszczkę w jamie ustnej odpowiada ten sam wirus, co za zimno na wardze, czyli wirus opryszczki pospolitej typu HSV-1. Najczęstsza jej postać to opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i dziąseł. Jest to zwykle objaw pierwszego w życiu zakażenia HSV, dlatego najczęściej dotyczy małych dzieci między pierwszym a piątym rokiem życia, choć może wystąpić także u nastolatków i dorosłych, którzy wcześniej nie zetknęli się z wirusem. Pierwszy epizod bywa nasilony, bo organizm dopiero uczy się rozpoznawać zakażenie.

Po pierwszym kontakcie wirus nie znika. Chowa się w zwoju nerwu trójdzielnego i pozostaje w uśpieniu, a jego kolejne uaktywnienia dają zwykle zimno na wardze. Rzadziej wirus wznawia się wewnątrz jamy ustnej, jako tak zwana nawrotowa opryszczka wewnątrzustna. U osób z prawidłową odpornością takie nawroty są łagodniejsze niż pierwszy epizod i pojawiają się głównie na twardej, mocno przylegającej błonie śluzowej, czyli na podniebieniu twardym i dziąśle. Ogólne informacje o samym wirusie zebraliśmy na stronie o opryszczce pospolitej, a o zmianach na czerwieni wargowej piszemy przy opryszczce na ustach.

Objawy opryszczkowego zapalenia jamy ustnej

Objawy narastają w ciągu jednego, dwóch dni i bywają dokuczliwe, bo bolesne nadżerki utrudniają jedzenie, picie i mówienie. U dzieci częsty jest ślinotok i odmowa posiłków, co szybko grozi odwodnieniem. Zmiany obejmują błonę śluzową wewnątrz ust, a nie tylko czerwień wargową.

Pierwszy epizod trwa zwykle około 10 do 14 dni i goi się bez blizny. Kolejne, nawrotowe zmiany wewnątrz ust są mniejsze i krótsze. O tym, od czego zależy czas gojenia, piszemy w artykule ile trwa opryszczka i kiedy mija.

Opryszczka czy afta - jak odróżnić zmiany w jamie ustnej

Bolesne owrzodzenie w ustach najczęściej okazuje się aftą albo opryszczką, a mylenie ich jest bardzo częste. Rozróżnienie ma znaczenie, bo afty nie są zakaźne i nie leczy się ich lekami przeciwwirusowymi, a opryszczka jest zakaźna i przy nasilonym przebiegu może wymagać leków na receptę. Poniższa tabela zbiera najważniejsze różnice.

To orientacyjne wskazówki, a nie sposób na samodzielne rozpoznanie. Zmiany, które długo się nie goją, powtarzają w tym samym miejscu, są bardzo rozległe albo niepokojące, powinien ocenić lekarz lub stomatolog, bo za owrzodzeniem w ustach kryją się też inne przyczyny.

Leczenie przeciwwirusowe opryszczki w jamie ustnej

Podstawą leczenia przyczynowego są leki przeciwwirusowe z grupy analogów nukleozydów. Hamują one namnażanie wirusa, przez co skracają czas trwania objawów i wysiew nowych zmian. Najlepiej działają rozpoczęte wcześnie, w pierwszych dobach choroby, dlatego przy nasilonym pierwszym epizodzie warto szybko skonsultować się z lekarzem. Nie usuwają wirusa z organizmu i nie są potrzebne w każdym łagodnym przypadku.

W leczeniu doustnym stosuje się acyklowir, dostępny jako Heviran i Hascovir, oraz walacyklowir, czyli jego prolek o lepszym wchłanianiu, przyjmowany rzadziej. Dawkę, postać i czas leczenia dobiera lekarz, uwzględniając wiek, masę ciała u dzieci, nasilenie zmian, choroby współistniejące i pracę nerek. Ponieważ opryszczkowe zapalenie jamy ustnej dotyczy głównie dzieci, o zasadach ich leczenia piszemy osobno przy Heviranie dla dzieci. Maści i kremy przeciwwirusowe sprawdzają się na czerwieni wargowej, natomiast przy rozległych zmianach wewnątrz ust ich znaczenie jest niewielkie, co porównujemy w tekście krem czy tabletki na opryszczkę.

Łagodzenie bólu i pielęgnacja jamy ustnej

Nawet bez leków przeciwwirusowych opryszczkowe zapalenie jamy ustnej mija samo, dlatego równie ważne jak leczenie przyczynowe jest złagodzenie dolegliwości i utrzymanie nawodnienia. Ból potrafi być na tyle silny, że chory, zwłaszcza dziecko, przestaje jeść i pić.

• Pij chłodne płyny małymi łykami przez cały dzień, sięgaj po miękkie i mało kwaśne potrawy, na przykład jogurt, kisiel czy chłodne przeciery.
• Unikaj tego, co drażni nadżerki: potraw kwaśnych, słonych, ostrych, gorących i twardych, a także soków cytrusowych.
• Na ból i gorączkę stosuj leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe dostępne bez recepty, jak paracetamol lub ibuprofen, w dawkach zgodnych z ulotką i wiekiem.
• Preparaty znieczulające lub osłaniające na błonę śluzową mogą pomóc, ale u małych dzieci stosuje się je ostrożnie, najlepiej po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
• Utrzymuj delikatną higienę jamy ustnej i nie dotykaj zmian, a po kontakcie myj ręce, żeby nie przenieść wirusa na oczy i innych domowników.

Kiedy potrzebna jest recepta i jak uzyskać ją online

Leki przeciwbólowe i osłaniające kupisz bez recepty, natomiast tabletki przeciwwirusowe są lekami na receptę, bo działają na cały organizm, a lekarz musi ocenić wskazania, przeciwwskazania i interakcje, między innymi z lekami obciążającymi nerki. Nie kupuj tabletek z niepewnych źródeł ani z ogłoszeń. Jeśli objawy są nasilone albo dotyczą dziecka, receptę na leczenie doustne wystawia lekarz, a e-recepta pozwala zrobić to zdalnie.

• Wypełniasz formularz medyczny o objawach, czasie trwania i przyjmowanych lekach
• Opłacasz konsultację, 59 zł
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Jeśli lekarz odmówi, otrzymujesz pełny zwrot

Kiedy zgłosić się do lekarza

Łagodny przebieg u zdrowej osoby dorosłej mija samodzielnie w kilka do kilkunastu dni. Szybciej skonsultuj się z lekarzem, gdy pojawia się wysoka lub długo utrzymująca się gorączka, objawy odwodnienia, bardzo rozległe albo nietypowe zmiany, brak poprawy po kilku dniach, a także gdy chory ma obniżoną odporność. Osobnej uwagi wymagają niemowlęta oraz osoby z atopowym zapaleniem skóry, u których zakażenie HSV bywa cięższe.

Najczęstsze pytania